spis lektur i pomocy szkolnych
niedziela, 17 listopada 2013

Aforyzm – (inaczej sensacja, maksyma) krótkie, zwięzłe sformułowanie, zwykle jednozdaniowe, ogólnej prawdy o charakterze filozoficznym, psychologicznym lub moralnym. Odznacza się zwięzłością np. „ Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu” A. Saint-Exupery

Akcja – łańcuch zdarzeń zmierzających do określonego celu

Alegoria – motyw lub zespół motywów w dziele literackim albo plastycznym, który oprócz znaczenia dosłownego posiada znaczenie przenośne – alegoryczne. Związek między dwiema płaszczyznami znaczeniowymi jest trwały, konwencjonalny i ustalony został przez literacką tradycję, religię i malarstwo. Przykładem alegorii jest kościotrup z kosą w ręku oznaczający śmierć.

Alegoryzm – termin używany niekiedy na określenie sztuki i kultury średniowiecza, wskazujący na szczególną rolę alegorii w dziełach tej epoki.

Aluzja literacka – świadome i celowe nawiązanie autora do powszechnie znanego utworu literackiego

Anachronizm – motyw zakłócający historyczna jednorodność i konsekwencje w utworze literackim

Anafora – powtórzenie wyrazów na początku wersów

Anakreontyk – lekki i pogodny w nastroju utwór poetycki głoszący pochwałę beztroskiego życia, wina, sztuki i miłości.

Antropocentryzm – (Atropos – człowiek, centrum – środek) – charakterystyczna dla renesansu tendencja filozoficzna, umieszczająca w centrum zainteresowania człowieka z jego wszelkimi potrzebami i możliwościami rozwoju. Antropocentryzm był jednym z założeń humanizmu.

Antyteza – (greckie antithesis – czyli przeciwstawienie) łączenie skon tastrowanych sensów i znaczeń w jedną składniowo logiczną całość. Jest środkiem ekspresji, próbą wyrażenia treści niewyrażalnych”.

Apokalipsa – (greckie apokalypsis – objawienie) należy do jednej z Ksiąg Nowego Testamentu przypisywana św. Janowi Apostołowi. Księga prorocza, bogata w symbole, prezentuje wizje o charakterze katastroficznym.

Apostrofa – bezpośredni, podniosły zwrot do osoby, bóstwa bądź przedmiotu.

Archaizacja – (greckie archaios – dawny, stary) – służy stylizacji historycznej, celowo wprowadzane do utworu literackiego.

Archaizm – wyraz, zwrot lub forma językowa nie będąca już w użyciu, przestarzała.

Epifora – powtórzenie wyrazów na końcu wersów

Esej – gatunek wypowiedzi zwany także szkicem literackim.

Kosmologia – (gr. Kosmos – wszechświat i gónos – rozmnożenie się) teoria wyjaśniająca pochodzenie wszechświata.

Neurastenia – stan niepokoju, drażliwości, charakterystyczny dla nerwic.

Refren – powtórzenie wyrazów całej strofy

Teogonia – (gr. theós – bóg) teoria wyjaśniająca genealogię, pochodzenie bogów.

poniedziałek, 04 listopada 2013

W analizie porównawczej pojawia się nowy element zwany porównaniem. Bardzo często analizowane utwory mają wspólny temat, dlatego warto stosować poniższy schemat:

1. Określenie gatunków porównywanych utworów

Warto zastanowić się w tym punkcie, czy poeta celowo bądź przypadkowo wybrał zastosowaną formę.

2. Określenie tematu oraz sposobu jego przedstawienia

  1. Czy porównywane utwory dotyczą tego samego tematu
  2. Czy tytuły są różne bądź podobne do siebie i do czego nawiązują
  3. Czy utwory ujmują temat w tej samej czy też różnej formie
  4. Jaka jest budowa utworu (strofy, tekst dwuwersowy, tekst całościowy itd.)

 

3. Porównanie nastrojów wierszy

Jeśli utwory składają się z kilku obrazów bądź układów znaczeniowych, wówczas można porównać je równolegle do siebie i próbować doszukać się analogicznych punktów.

4. Omówienie sytuacji lirycznej, typu liryki oraz podmiotu lirycznego w wierszach

W tym punkcie należy opisać podobieństwa i różnice.

Należy również zastanowić się, czy wiersze są podobne pod względem:

  1. warstwy języka – fonetycznej, składniowej i leksykalnej
  2. układ sylab i akcentów

 5. Określenie środków stylistycznych

 6. Analiza weryfikacji