spis lektur i pomocy szkolnych
sobota, 26 października 2013

1. Czym jest rozprawka?

Jest to gatunek wypowiedzi pisemnej z reguły najczęściej stosowany przez nauczycieli i uczniów. Wyraża tok rozumowania autora na dany temat. Najważniejsze, by wykazał się on umiejętnością logicznego rozumowania, skojarzeniami popartymi przykładami oraz umiejętnością dobierania materiału lekturowego. Rozprawka to uzasadnienie słuszności prawdy (twierdzenia, myśli) na dany temat bądź ukazanie bezpodstawności jakiegoś poglądu. W rozprawce warto pamiętać o wprowadzaniu nowych myśli i akapitów.

Jeżeli temat jest pytaniem – należy dowieść słuszności swej tezy.

Jeżeli temat pracy jest cytatem – należy udowodnić jego prawdziwość bądź bezsens.

 

2. Kompozycja rozprawki:

Ma charakter trójdzielny czyli praca jest podzielona na trzy części:

  • wstęp (teza)
  • rozwinięcie (dowody)
  • zakończenie (wniosek)

 

3. Cechy rozprawki:

  1. operowanie logicznie powiązanymi argumentami
  2. wprowadzenie cytatów  (mogą to być wypowiedzi ludzi powszechnie uznanych tzw. „trawestacje” czyli wypowiedzi nieco przekształcone, które kojarzymy niezbyt dokładnie. Cytat nie powinien być oderwany – jest argumentem, dowodem, poparciem tezy.
  3. należy zachować porządek argumentacji  oraz porządek myślenia.

Chcąc uniknąć powtórzeń można zastosować następujące sformułowania:

  • Następnie pragnę przytoczyć
  • Teraz przejdę do sprawy kolejnej
  • Jest coś, o czym trzeba pamiętać
  • Kolejnym ważnym argumentem jest

4. Zdania długie i złożone

Udowadniając tezę należy używać rozbudowanych konstrukcji zdaniowych, nie można pominąć tutaj ważnych spójników:

  • wynikowych: toteż, a zatem, przeto, więc, wobec czego
  • przeciwstawnych: natomiast, mimo że, ale, lecz, przecież, wobec, a jednak

 

Ważnymi elementami rozprawki są:

  • Konsekwentne realizowanie tematu, dlatego nie wolno:
    • Omawiać chronologicznie wszystkich dzieł literackich epoki danego autora. Może to świadczyć o niezrozumieniu tematu i pisze wszystko, co przyjdzie mu do głowy.
    • Streszczać utworów literackich ponieważ teksty stanowią dla ucznia pewien materiał badawczy. Należy umieć wybrać z tekstu tylko to, co jest na prawdę potrzebne.
    • Przekazywać wiedzy odnośnie epoki lub autora, jeśli nie jest ona związana z tematem pracy. Nie należy bezmyślnie odtwarzać wiedzy, lecz umiejętnie z niej korzystać.

 

4. Rozpoczęcie i zakończenie rozprawki:

 

  1. Jeżeli temat pracy występuje w formie zapytania bądź wymaga dyskusji, pracę można zapoczątkować wyrażając swoją własną postawę na dany temat.  
  2. Jeżeli temat dotyczy danej epoki literackiej, pisarza bądź wydarzenia historycznego, wówczas można zawrzeć w pracy pewne informacje o epoce, twórcy bądź historii. Najważniejsze, by wszystkie informacje były zwięzłe, mogą one również wyrażać Twój stosunek emocjonalny do tematu.
  3. Jeżeli w temacie występują pojęcia takie jak: absurd, deformacja, totalitaryzm itd. najlepiej we wstępie wyjaśnić te pojęcia, odwołać się do encyklopedii bądź słownika.

Praca powinna być uniwersalna i ciekawa, dlatego warto wprowadzać oryginalne zdania poprzez akapity np.

  • Nie można pominąć w powyższym temacie utworu…
  • Kolejna książka, która obrazuje zagadnienie poruszone w temacie to…
  • Chciałabym odwołać się do jeszcze jednego utworu…
  • Sądzę, że temat ten można znaleźć także…
  • Uważam, że można także odwołać się do dzieła…

Zakończenie pracy:

Zakończeniem pracy powinien być wnioskiem, odpowiedzią na pytanie lub podsumowaniem myśli zawartej w temacie bądź wstępie pracy. Praca nigdy nie powinna być pozbawiona zakończenia. Samo zakończenie pracy nie może być oderwanym cytatem  bądź pytaniem, musi być ściśle związane z tematem pracy. Nie należy powtarzać myśli, zdań bądź stwierdzeń już wcześniej wykorzystanych.

Najczęstszymi sformułowaniami są: „podsumowując, kończąc… stwierdzam”.

Przykłady innych form zakończeń rozprawki:

  • Analizę wymienionych utworów oraz własne przemyślenia, kończę następującym wnioskiem…
  • Czy udała mi się odpowiedź na pytanie postawione w temacie?...
  • Powyższa praca była rozwinięciem myśli zawartej w temacie, co nie było łatwe, ale mogę przyznać, że było to zadanie interesujące.
  • Zamierzam teraz zebrać uwagi końcowe.
  • Sądzę, że nadszedł czas na ostateczną ocenę (twórczości, czynów, postaci literackiej, dzieła literackiego)…
piątek, 25 października 2013

Literatura polska:

  • Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej;
  • Jan Kochanowski - pieśni i treny (wybór);
  • poezja baroku (wybór);
  • Ignacy Krasicki - satyry i liryki (wybór);
  • Adam Mickiewicz - Pan Tadeusz;
  • Adam Mickiewicz - Dziady cz. III;
  • wybrane sceny z dramatów romantycznych (w tym utwory Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego);
  • wybór poezji romantycznej (w tym utwory Adama Mickiewicza, Juliusza

Słowackiego i Cypriana Kamila Norwida);

  • Bolesław Prus - Lalka;
  • Eliza Orzeszkowa - Nad Niemnem (fragmenty);
  • wybór nowel pozytywistycznych;
  • Henryk Sienkiewicz - wybrana powieść;
  • wybór poezji młodopolskiej;
  • Stanisław Wyspiański - Wesele;
  • Władysław Stanisław Reymont - Chłopi;
  • Władysław Stanisław Reymont - t. 1: Jesień;
  • Stefan Żeromski - Ludzie bezdomni;
  • Stefan Żeromski - Przedwiośnie;
  • Witold Gombrowicz - fragmenty prozy;
  • wybrany utwór z prozy polskiej XX wieku (w tym utwór Marii Dąbrowskiej i Zofii Nałkowskiej);
  • wybrany dramat XX wieku (w tym utwór Sławomira Mrożka i Stanisława Różewicza);
  • Tadeusz Borowski - wybrane opowiadania;
  • Gustaw Herling - Grudziński - Inny świat;
  • wybór poezji polskiej XX wieku (w tym utwory Bolesława Leśmiana, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Marii Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej, Czesława Miłosza, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Tadeusza Różewicza, Zbigniewa Herberta, Mirona Białoszewskiego, Wisławy Szymborskiej, Stanisława Barańczaka i ks. Jana Twardowskiego);
  • wybrane fragmenty prozy dokumentalnej (reportaż, dziennik, pamiętnik) i eseistycznej;
  • utwory współczesne zaproponowane przez uczniów i nauczyciela;
  • inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, utwory muzyczne, obrazy, słuchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe);

 

Literatura powszechna:

  • wybrany klasyczny dramat starożytnej Grecji;
  • Horacy - wybór pieśni;
  • William Szekspir - wybrany dramat;
  • Molier - wybrana komedia;
  • Johann Wolfgang von Goethe - Cierpienia młodego Wertera;
  • wybrana europejska powieść XIX wieku;
  • Joseph Conrad - wybrany utwór;
  • wybrana powieść XX wieku;

 

Literatura przykładowa:

  • Piotr Skarga - Kazania sejmowe (wybór);
  • Ignacy Krasicki - Pieśń: Hymn do miłości Ojczyzny;
  • Stanisław Staszic - Przestrogi dla Polski (fragmenty);
  • Adam Mickiewicz - Konrad Wallenrod;
  • Juliusz Słowacki - Kordian;
  • Zygmunt Krasiński - Nie-Boska komedia (wybrane sceny);
  • Zygmunt Krasiński - Listy (wybór);
  • Henryk Sienkiewicz - Quo vadis;
  • Henryk Sienkiewicz - Potop;
  • Maria Dąbrowska - Noce i dnie;
  • Bruno Schulz - Sklepy cynamonowe (wybrane opowiadania);
  • Zofia Nałkowska - Granica;
  • Sławomir Mrożek - Tango;
  • Zofia Kossak-Szczucka - Pożoga;
  • Tadeusz Borowski - Pożegnanie z Marią (wybrane opowiadania);
  • Witold Gombrowicz - Ferdydurke;
  • Jan Paweł II - Pamięć i tożsamość;
  • Ryszard Kapuściński - Cesarz;
  • abp Kazimierz Majdański - Będziecie Moimi świadkami…;
  • kardynał Stefan Wyszyński - Zapiski więzienne;
  • Sofokles - Król Edyp;
  • William Szekspir - Makbet;
  • Molier - Świętoszek;
  • Daniel Defoe - Robinson Crusoe;
  • Fiodor Dostojewski - Zbrodnia i kara;
  • Joseph Conrad - Lord Jim;
  • C.S. Lewis - Listy starego diabła do młodego;
  • George Orwell - Folwark zwierzęcy;



Teksty poznawane w całości - nie mniej niż 5 pozycji książkowych w roku szkolnym oraz wybrane przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć autorów i utworów oznaczonych gwiazdką:

  • *Jan Kochanowski - wybrane fraszki;
  • *Jan Kochanowski - Treny (V, VII, VIII);
  • William Szekspir - Romeo i Julia;
  • Molier Świętoszek lub Skąpiec;
  • *Ignacy Krasicki - wybrane bajki;
  • *Aleksander Fredro - Zemsta;
  • Adam Mickiewicz - wybrana ballada;
  • *Adam Mickiewicz - Dziady cz. II;
  • *Adam Mickiewicz - Reduta Ordona;
  • Bolesław Prus lub Eliza Orzeszkowa - wybrana nowela;
  • *Henryk Sienkiewicz - wybrana powieść historyczna (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop);
  • wybrane wiersze następujących poetów XX w.: Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Kazimierz Wierzyński, Julian Tuwim, Czesław Miłosz, ks. Jan Twardowski, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert;
  • Aleksander Kamiński - Kamienie na szaniec lub Arkady Fiedler - Dywizjon 303;
  • utwór podejmujący problematykę Holokaustu, np. wybrane opowiadanie Idy Fink;
  • Konstanty Ildefons Gałczyński - wybrane utwory;
  • Stanisław Lem - wybrane opowiadanie;
  • Sławomir Mrożek - wybrane opowiadanie;
  • Antoine de Saint Exupéry Mały Książę;
  • wybrana powieść przygodowa;
  • wybrana młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Małgorzaty Musierowicz, Doroty Terakowskiej lub innych współczesnych autorów podejmujących problematykę dojrzewania);
  • wybrany utwór fantasy (np. Ursuli Le Guin, Johna Ronalda Reuela Tolkiena, Andrzeja Sapkowskiego);
  • wybrany utwór detektywistyczny (np. Arthura Conan Doyle'a lub Agaty Christie);
  • wybrane opowiadanie z literatury światowej XX w. (inne niż wskazane wyżej);
  • wybrana powieść współczesna z literatury polskiej i światowej (inna niż wskazana wyżej);
  • inne pozycje książkowe wskazane przez nauczyciela lub zaproponowane przez uczniów (przynajmniej jedna rocznie);

 

Teksty poznawane w całości lub w części (decyzja należy do nauczyciela):

  • Homer Iliada i Odyseja lub Jan Parandowski Przygody Odyseusza; Pieśń o Rolandzie;
  • Juliusz Słowacki Balladyna;
  • Miron Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego;
  • Ryszard Kapuściński – wybrany utwór;
  • Biblia (opis stworzenia świata i człowieka z Księgi Rodzaju, przypowieść ewangeliczna, hymn św. Pawła o miłości);
  • wybrane mity greckie;

 

Wybór publicystyki z prasy i innych środków społecznego przekazu; wybrany komiks; wybrane programy telewizyjne.

  1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela (trzy powieści lub trzy zbiory opowiadań);
  2. Baśnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie, w tym pochodzące z regionu;
  3. Fragmenty wybranych utworów polskiej i światowej klasycznej literatury dziecięcej i młodzieżowej, przy systematycznym motywowaniu uczniów do samodzielnego poznawania całych utworów;
  4. Teksty reprezentatywne dla źródeł kultury europejskiej;
  5. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzające w polską tradycję i współczesność literacką;
  6. Teksty reprezentatywne dla różnych rodzajów, gatunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzględnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej (w szczególności powieści podróżniczo - przygodowe, obyczajowe i fantastyczne);
  7. Teksty użytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe, przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy telewizyjne;

 

Lektura przykładowa:

  • Carlo Collodi - Pinokio;
  • Wiktor Gomulicki - Wspomnienia niebieskiego mundurka;
  • Irena Jurgielewiczowa - Ten obcy;
  • Rudyard Kipling - Księga Dżungli;
  • Józef Ignacy Kraszewski - Stara Baśń;
  • C.S. Lewis - Opowieści z Narnii, cz. I: Lew, Czarownica i stara szafa;
  • Kornel Makuszyński - Szatan z siódmej klasy;
  • Lucy Maud Montgomery - Ania z Zielonego Wzgórza;
  • Edmund Niziurski - Sposób na Alcybiadesa;
  • Henryk Sienkiewicz - W pustyni i w puszczy;
  • Alfred Szklarski - Tomek w krainie kangurów;
  • ks. Jan Twardowski - Zeszyt w kratkę;
  • Mark Twain - Przygody Tomka Sawyera;
  • Juliusz Verne - W 80 dni dookoła świata;
  • Stanisław Lem - Bajki robotów;

 

Nauczyciel może wybrać utwory niewymienione w wykazie „Lektura przykładowa”.



 
1 , 2