spis lektur i pomocy szkolnych

jak pisać...

środa, 22 października 2014

Fontetyka

- to dział nauki o języku, który zajmuje się dźwiękami mowy; głoskami, akcentem, intonacją.


Składnia

- to nauka o budowie wypowiedzeń, bada części składowe wypowiedzenia oraz sposoby ich łączenia.


Wykrzyknik

Jest nieodmienną częścią mowy.

Wyraża uczucia, emocje, rozkazy, wolę mówiącego, wzruszenie, żałowanie.

Wykrzykniki: ach! och! hej! hop! hen! halo! hola! brzdęk! bęc! ha! hi! hura! o! ej! aj! oj! ech!

Hura! Jesteśmy górą.

Halo! Mów jeszcze głośniej.

Oj, nie zdążę tego zrobić.


Partykuła

Jest nieodmienną i niesamodzielną częścią mowy.

Wyraża, uwydatnia pytanie, rozkaz, zaprzeczenie, przypuszczenie, życzenie.

Partykuły: bym, byś, by, byśmy, byście, czy, nie, niech, oby, niechaj, byle, bodaj, chyba, no, -że, -ż, -li, (chodźże, czyż, znaszli).

Oby się spełniło moje życzenie.

Nie byłbym na tym koncercie.

Czy wszystko dobrze się ułoży?


Przyimek

Jest nieodmienną częścią mowy.

Jest niesamodzielną częścią mowy, dopiero w połączeniu z innym wyrazem (najczęściej rzeczownikiem) tworzy całość znaczeniową -> wyrażenie przyimkowe.

Przyimki proste: w, o, z, za, u, do, nad, na, dla, bez, przy, od, ku, mimo, śród, przed, po, pod, przez,między

Przyimki złożone: obok, około, oprócz, spod, spoza, zza, znad, ponad, poprzez, pośród, pomiędzy, wbrew, pomimo

Nałożyłem garnitur w paski.

Pojechałem z żoną na narty.

Spójnik

Jest nieodmienną i niesamodzielną częścią mowy.

Spaja, łączy wyrazy w zdaniu lub zdania składowe w zdaniach złożonych.

Spójniki współrzędne: i, oraz, a, ani, ale, lecz, jak również, jednak, zaś, natomiast, albo, lub, czy, bądź, więc, zatem, toteż, dlatego, czyli, przeto, tudzież

Spójniki podrzędne: że, żeby, aby, jeżeli, iż, bo, ponieważ, gdyby, aż, chociaż, gdyż, gdy, choć, bowiem, zanim.

Jacek i Janek nabroili w szkole.

Strzelałem, ale niestety nie trafiłem.

Pilnie trenuję, żeby w przyszłości zwyciężać.

poniedziałek, 04 listopada 2013

W analizie porównawczej pojawia się nowy element zwany porównaniem. Bardzo często analizowane utwory mają wspólny temat, dlatego warto stosować poniższy schemat:

1. Określenie gatunków porównywanych utworów

Warto zastanowić się w tym punkcie, czy poeta celowo bądź przypadkowo wybrał zastosowaną formę.

2. Określenie tematu oraz sposobu jego przedstawienia

  1. Czy porównywane utwory dotyczą tego samego tematu
  2. Czy tytuły są różne bądź podobne do siebie i do czego nawiązują
  3. Czy utwory ujmują temat w tej samej czy też różnej formie
  4. Jaka jest budowa utworu (strofy, tekst dwuwersowy, tekst całościowy itd.)

 

3. Porównanie nastrojów wierszy

Jeśli utwory składają się z kilku obrazów bądź układów znaczeniowych, wówczas można porównać je równolegle do siebie i próbować doszukać się analogicznych punktów.

4. Omówienie sytuacji lirycznej, typu liryki oraz podmiotu lirycznego w wierszach

W tym punkcie należy opisać podobieństwa i różnice.

Należy również zastanowić się, czy wiersze są podobne pod względem:

  1. warstwy języka – fonetycznej, składniowej i leksykalnej
  2. układ sylab i akcentów

 5. Określenie środków stylistycznych

 6. Analiza weryfikacji



sobota, 26 października 2013

1. Czym jest rozprawka?

Jest to gatunek wypowiedzi pisemnej z reguły najczęściej stosowany przez nauczycieli i uczniów. Wyraża tok rozumowania autora na dany temat. Najważniejsze, by wykazał się on umiejętnością logicznego rozumowania, skojarzeniami popartymi przykładami oraz umiejętnością dobierania materiału lekturowego. Rozprawka to uzasadnienie słuszności prawdy (twierdzenia, myśli) na dany temat bądź ukazanie bezpodstawności jakiegoś poglądu. W rozprawce warto pamiętać o wprowadzaniu nowych myśli i akapitów.

Jeżeli temat jest pytaniem – należy dowieść słuszności swej tezy.

Jeżeli temat pracy jest cytatem – należy udowodnić jego prawdziwość bądź bezsens.

 

2. Kompozycja rozprawki:

Ma charakter trójdzielny czyli praca jest podzielona na trzy części:

  • wstęp (teza)
  • rozwinięcie (dowody)
  • zakończenie (wniosek)

 

3. Cechy rozprawki:

  1. operowanie logicznie powiązanymi argumentami
  2. wprowadzenie cytatów  (mogą to być wypowiedzi ludzi powszechnie uznanych tzw. „trawestacje” czyli wypowiedzi nieco przekształcone, które kojarzymy niezbyt dokładnie. Cytat nie powinien być oderwany – jest argumentem, dowodem, poparciem tezy.
  3. należy zachować porządek argumentacji  oraz porządek myślenia.

Chcąc uniknąć powtórzeń można zastosować następujące sformułowania:

  • Następnie pragnę przytoczyć
  • Teraz przejdę do sprawy kolejnej
  • Jest coś, o czym trzeba pamiętać
  • Kolejnym ważnym argumentem jest

4. Zdania długie i złożone

Udowadniając tezę należy używać rozbudowanych konstrukcji zdaniowych, nie można pominąć tutaj ważnych spójników:

  • wynikowych: toteż, a zatem, przeto, więc, wobec czego
  • przeciwstawnych: natomiast, mimo że, ale, lecz, przecież, wobec, a jednak

 

Ważnymi elementami rozprawki są:

  • Konsekwentne realizowanie tematu, dlatego nie wolno:
    • Omawiać chronologicznie wszystkich dzieł literackich epoki danego autora. Może to świadczyć o niezrozumieniu tematu i pisze wszystko, co przyjdzie mu do głowy.
    • Streszczać utworów literackich ponieważ teksty stanowią dla ucznia pewien materiał badawczy. Należy umieć wybrać z tekstu tylko to, co jest na prawdę potrzebne.
    • Przekazywać wiedzy odnośnie epoki lub autora, jeśli nie jest ona związana z tematem pracy. Nie należy bezmyślnie odtwarzać wiedzy, lecz umiejętnie z niej korzystać.

 

4. Rozpoczęcie i zakończenie rozprawki:

 

  1. Jeżeli temat pracy występuje w formie zapytania bądź wymaga dyskusji, pracę można zapoczątkować wyrażając swoją własną postawę na dany temat.  
  2. Jeżeli temat dotyczy danej epoki literackiej, pisarza bądź wydarzenia historycznego, wówczas można zawrzeć w pracy pewne informacje o epoce, twórcy bądź historii. Najważniejsze, by wszystkie informacje były zwięzłe, mogą one również wyrażać Twój stosunek emocjonalny do tematu.
  3. Jeżeli w temacie występują pojęcia takie jak: absurd, deformacja, totalitaryzm itd. najlepiej we wstępie wyjaśnić te pojęcia, odwołać się do encyklopedii bądź słownika.

Praca powinna być uniwersalna i ciekawa, dlatego warto wprowadzać oryginalne zdania poprzez akapity np.

  • Nie można pominąć w powyższym temacie utworu…
  • Kolejna książka, która obrazuje zagadnienie poruszone w temacie to…
  • Chciałabym odwołać się do jeszcze jednego utworu…
  • Sądzę, że temat ten można znaleźć także…
  • Uważam, że można także odwołać się do dzieła…

Zakończenie pracy:

Zakończeniem pracy powinien być wnioskiem, odpowiedzią na pytanie lub podsumowaniem myśli zawartej w temacie bądź wstępie pracy. Praca nigdy nie powinna być pozbawiona zakończenia. Samo zakończenie pracy nie może być oderwanym cytatem  bądź pytaniem, musi być ściśle związane z tematem pracy. Nie należy powtarzać myśli, zdań bądź stwierdzeń już wcześniej wykorzystanych.

Najczęstszymi sformułowaniami są: „podsumowując, kończąc… stwierdzam”.

Przykłady innych form zakończeń rozprawki:

  • Analizę wymienionych utworów oraz własne przemyślenia, kończę następującym wnioskiem…
  • Czy udała mi się odpowiedź na pytanie postawione w temacie?...
  • Powyższa praca była rozwinięciem myśli zawartej w temacie, co nie było łatwe, ale mogę przyznać, że było to zadanie interesujące.
  • Zamierzam teraz zebrać uwagi końcowe.
  • Sądzę, że nadszedł czas na ostateczną ocenę (twórczości, czynów, postaci literackiej, dzieła literackiego)…