spis lektur i pomocy szkolnych

Słownik terminów

niedziela, 17 listopada 2013

Aforyzm – (inaczej sensacja, maksyma) krótkie, zwięzłe sformułowanie, zwykle jednozdaniowe, ogólnej prawdy o charakterze filozoficznym, psychologicznym lub moralnym. Odznacza się zwięzłością np. „ Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu” A. Saint-Exupery

Akcja – łańcuch zdarzeń zmierzających do określonego celu

Alegoria – motyw lub zespół motywów w dziele literackim albo plastycznym, który oprócz znaczenia dosłownego posiada znaczenie przenośne – alegoryczne. Związek między dwiema płaszczyznami znaczeniowymi jest trwały, konwencjonalny i ustalony został przez literacką tradycję, religię i malarstwo. Przykładem alegorii jest kościotrup z kosą w ręku oznaczający śmierć.

Alegoryzm – termin używany niekiedy na określenie sztuki i kultury średniowiecza, wskazujący na szczególną rolę alegorii w dziełach tej epoki.

Aluzja literacka – świadome i celowe nawiązanie autora do powszechnie znanego utworu literackiego

Anachronizm – motyw zakłócający historyczna jednorodność i konsekwencje w utworze literackim

Anafora – powtórzenie wyrazów na początku wersów

Anakreontyk – lekki i pogodny w nastroju utwór poetycki głoszący pochwałę beztroskiego życia, wina, sztuki i miłości.

Antropocentryzm – (Atropos – człowiek, centrum – środek) – charakterystyczna dla renesansu tendencja filozoficzna, umieszczająca w centrum zainteresowania człowieka z jego wszelkimi potrzebami i możliwościami rozwoju. Antropocentryzm był jednym z założeń humanizmu.

Antyteza – (greckie antithesis – czyli przeciwstawienie) łączenie skon tastrowanych sensów i znaczeń w jedną składniowo logiczną całość. Jest środkiem ekspresji, próbą wyrażenia treści niewyrażalnych”.

Apokalipsa – (greckie apokalypsis – objawienie) należy do jednej z Ksiąg Nowego Testamentu przypisywana św. Janowi Apostołowi. Księga prorocza, bogata w symbole, prezentuje wizje o charakterze katastroficznym.

Apostrofa – bezpośredni, podniosły zwrot do osoby, bóstwa bądź przedmiotu.

Archaizacja – (greckie archaios – dawny, stary) – służy stylizacji historycznej, celowo wprowadzane do utworu literackiego.

Archaizm – wyraz, zwrot lub forma językowa nie będąca już w użyciu, przestarzała.

Epifora – powtórzenie wyrazów na końcu wersów

Esej – gatunek wypowiedzi zwany także szkicem literackim.

Kosmologia – (gr. Kosmos – wszechświat i gónos – rozmnożenie się) teoria wyjaśniająca pochodzenie wszechświata.

Neurastenia – stan niepokoju, drażliwości, charakterystyczny dla nerwic.

Refren – powtórzenie wyrazów całej strofy

Teogonia – (gr. theós – bóg) teoria wyjaśniająca genealogię, pochodzenie bogów.